documentatie: Remember Me?

Het project en de 3 verschillende video's kan je bekijken op dit adres:

 http://www.st-design.be/projects/lens/

DOCUMENTATIE: REMEMBER ME ?

Dankzij het digitaliseren van archieven is veel informatie toegankelijker geworden, en wordt hun inhoud geplaatst in een nieuwe context. Found footage was de rode draad doorheen het project.

Het werk dat we gerealiseerd hebben, zet de toeschouwer aan tot nadenken over het volgende vraagstuk: “Hoe wordt er omgegaan met ons persoonlijke archief wanneer ons leven getekend is door éen bepaalde belangrijke gebeurtenis?” Deze onderzoeksvraag vinden was niet gemakkelijk, het traject was lang en niet altijd rechtlijnig, maar er zit een evolutie in waarbij het centrale thema steeds duidelijker werd. Onze eerste vraag was“Welk beeld creëren anderen over jou op basis van je online archief?” Dit is erg ruim en kan op talloze verschillende manieren geïnterpreteerd worden. Het was dan ook lastig dit in een installatie duidelijk naar voor te laten komen. Je hebt verschillende aspecten, het fungeren van sociale media als filter, je eigen beslissingen over wat je online plaatst, hoe anderen je profielen interpreteren, wat derden over jou online zetten,... Afbakening van het thema was nodig. In eerste instantie gingen we voor de manier waarop mensen zichzelf profileren in de sociale media, en hoe ze eigenlijk echt zijn. Hiervoor hadden we enkele historisch belangrijke personages geselecteerd, namelijk Brenda Ann Spencer, Rosa Parks en Jo Lernout. Tijdens onze zoektocht naar footage over deze personen, merkten we dat hetgeen we vonden vaak op hetzelfde neerkwam. Brenda Ann Spencer heeft gemoord, bijgevolg, een groot percentage van de informatie die we vonden ging over dat voorval. Jo Lernout heeft fraude gepleegd en Rosa Parks heeft de rassendiscriminatie onder de publieke aandacht gebracht door op een gegeven moment haar plaats in de bus niet af te staan aan een blanke. Het viel ons op dat alle informatie die we vonden over deze personen heel erg gekleurd waren en allemaal verwezen naar die éne belangrijke gebeurtenis. Dit deed ons nadenken. Is het overige wat er gebeurd is in hun leven dan niet belangrijk genoeg dat het ook gearchiveerd moet worden? Wat zouden mensen van mijn persoonlijk archief onthouden als ze me zouden opzoeken? Wat als ik niet eens iets heel belangrijks of schokkends doe in mijn leven, gaat mijn persoonlijk archief dan verloren in de overvloed aan informatie die er momenteel digitaal te vinden is?

Dit is interessante materie om verder bij stil te staan, en we waren overtuigd dat dit een gegeven is waar niet alleen wij, maar ook andere mensen meer bewust van moeten worden. Per slot van rekening maakt men tegenwoordig nogal snel erg oppervlakkig gebruik van online archieven en gaat men vaak niet verder zoeken, als de eerste resultaten voldoende informatief en historisch correct lijken. Daarom beslisten we dit vraagstuk bij de mensen te brengen door een vrij toegankelijke video-installatie te maken.

In deze installatie worden simultaan drie video’s over een bepaald bekend persoon getoond. Alledrie belichten ze voornamelijk één bepaalde zijde van haar leven: haar persoonlijke en sociale leven, haar professionele leven en tenslotte haar ideologie. De kijker voelt zich overweldigd en verward door de mix van beelden en geluiden die hem bereikt. In eerste instantie lijkt er geen logisch verband tussen de beelden die op hem afkomen, maar gaandeweg ontstaat er meer orde en evolueren de verschillende beelden naar één beeld over de gebeurtenis die haar leven tekende. Dit gevoel van chaos en dan een klare, toegankelijke duidelijkheid, is net wat we willen creëren: het idee dat een brede context onbelangrijk is wanneer een persoon getekend wordt door een bepaalde belangrijke gebeurtenis. Anderzijds is wat overblijft in zekere mate een weerspiegeling van de huidige maatschappij, die is geëvolueerd ten opzichte van de periode waarin de gebeurtenis werkelijk plaatsvond.

We besloten om ons te focussen op éen persoon, Rosa Parks, zodat we ons onderzoek meer konden uitdiepen. Wat uiteraard opviel was dat veel biografiesites opgesteld waren rond
racisme en welke belangrijke rol Rosa Parks hierin gespeeld heeft. De documenten en films die op deze site aangeboden werden, zijn gefilterd uit een groter aanbod van films over dit onderwerp.  Als we zelf zouden moeten filteren, zouden we dan bij hetzelfde uitkomen? Misschien wel, immers Rosa ís dan ook een icoon voor discriminatie. Op zoek gaan naar een bredere context, waarin sommige dingen genuanceerd worden, wordt misschien eerder overbodig in onze huidige tijdsgeest waarin we beseffen dat ze iets heel belangrijks heeft gedaan. Zo’n getinte biografie site is een goed voorbeeld van dat wat we willen aantonen in ons werk, namelijk dat de context en hoeveelheid van informatie niet echt zo uitmaakt als er een bepaalde gebeurtenis is die er zodoende uitspringt dat het het hele verdere beeld over Rosa Parks gaat kleuren. Dit vertalen we in onze installatie naar de verschillende genuanceerde beelden, die te verschillend en te veel in getale zijn om volledig te kunnen bevatten, en daardoor niet mee opgepikt worden door de toeschouwer. De verwarring die ontstaat als gevolg van de chaos van beeld en geluid, wijst op het onbelang deze informatie volledig mee te hebben om te begrijpen waarover het gaat, daarvoor blijkt één boodschap vaak voldoende. Geleidelijk aan ontstaan er enkele overeenkomsten in de drie video’s die het leven van Rosa Parks beschrijven. Op die manier krijgt de toeschouwer even een moment van verduidelijking, en zodoende een hint over wat de films zouden kunnen gaan. Als beloning om te chaos gedurende de bepaalde tijdsspanne te hebben doorstaan, krijgt de toeschouwer op het laatste de clue, de eigenlijke gebeurtenis die Rosa Parks kenmerkt en waar hij oorspronkelijk naar op zoek ging. Er is duidelijkheid, er is begrip, de overige fragmenten vallen op hun plaats, maar zijn zonder het sleutelmoment verder ook van weinig betekenis. Dit sleutelmoment is dan ook het beeld waarmee de drie video’s simultaan zullen eindigen, de slogan die haar heroïsche daad samenvat in een eerder banale zin. Waarom banaal? We willen ook een lichte kritiek geven op de manier waarop de media met het gebeuren omspringt. Rosa is namelijk niet de enige die haar plaats niet wou afstaan. Waarom is net zij daar dan zo belangrijk mee geworden? Is het eigenlijk niet omdat ze buiten dat zich nog heel erg heeft ingezet tegen rassendiscriminatie? Toch kan je hier relatief weinig van terugvinden en wordt er steeds opnieuw gerefereerd naar dat ene kleine, misschien zelfs eerder stomme, voorval, dat haar hele leven getekend heeft. ‘I sat on a bus.’

In het oorspronkelijke archief, zoals kranten, werd allicht minder de nadruk gelegd op haar ‘heroïsche’ daad, gezien het niet acceptabel was om in die periode zo openlijk opstandig te zijn tegen de heersende moralen. In de huidige, online, media staan de oorspronkelijke krantenartikels vaak naast of gelinkt aan een film, die elkaar nuanceren of uitleggen. Doordat onze maatschappij intussen meer geëvolueerd is naar datgene waar ze voor streed, bezien we haar nu als een heldin, maar ik kan me wel inbeelden dat het jaren terug niet zo was. De documenten verzamelen op een pagina in ons huidig tijdperk neemt dus een dimensie weg, omdat we de tijdsgeest niet meer hebben waarin het gebeurd is.In de videos proberen we de historische context en tijdsgeest op te roepen. Dit om duidelijk te maken, op een eerder subtiele manier, dat Rosa Parks buiten de heldin, ook gewoon een normale Afro-Amerikaanse was, die een rijk leven heeft, vol met kleine dingetjes die in de media helemaal vergeten worden. Hiervoor hergebruiken we materiaal dat oorspronkelijk niet noodzakelijk gelinkt is aan Rosa Parks, maar wel kan bijdragen om die context te recreëren. Er is echter weinig overgebleven van haar volledige persoonlijk archief. Door dit samen te stellen door middel van een collage achtige montage willen we dit ook duidelijk maken.Het beeld is logischerwijs niet geheel waarheidsgetrouw, en dat is belangrijk om onze toeschouwer te laten beseffen dat we door het tekort aan informatie zelf dingen hebben bij moeten verzinnen om een volledig beeld te kunnen tonen van Rosa Parks. We willen er onder andere mee duidelijk maken dat er grote gaten in haar persoonlijk archief zitten, omdat niet alle gebeurtenissen van haar leven te maken hebben met dat ene voorval op de bus, en daarom worden deze trivia snel vergeten. Dit zorgt ervoor dat we een vraagteken kunnen plaatsen bij de betekenis van het persoonlijk archief van die persoon. Doorheen de jaren lijkt dit te reduceren tot één enkele gebeurtenis die de persoon determineert. 

De vraag die we dan kunnen stellen is, zou Rosa Parks zonder die specifieke gebeurtenis nu nog even belangrijk gevonden worden, en zou haar online archief tot de dag van vandaag overgeleverd worden? Er zijn talloze leden van de NAACP die zich ook zeer hard hebben ingezet tegen rassendiscriminatie, en het is slechts één enkele daad die Rosa Parks van hen onderscheidt. Dit roept ook vragen op over wat er overblijft van het persoonlijk archief van een bepaalde persoon doorheen de jaren. Het doet de gebruiker mogelijks ook reflecteren over wat van hem/haar gaat overblijven, en welke herinneringen en levensgebeurtenissen van hem/haar verloren zullen gaan op het wereldwijde web. Wat zou er van ons persoonlijk archief overblijven zoveel jaren later? Is het nodig dat ons leven gekleurd wordt door een bepaalde belangrijke en/of opvallende gebeurtenis opdat mensen ons jaren later nog zouden herinneren en er nog een online archief van ons zou blijven bestaan? Indien ons leven een dergelijke gebeurtenis zou bevatten, zouden we dan blij zijn moest men enkel daarop focussen?